مصرف برای مصرف!

(قسمت دوم )


● توصیه اسلام به ساده زیستی‌

فرهنگ ایرانی. اساطیر ایرانی همواره ساده زیستی را نه به مثابه یک رویکرد متظاهرانه بلکه به عنوان یک ارزش ستوده‌اند و در این باب گفتنی‌ها فراوان است.‌

به این اعتبار آنچه خداوند رحمان و دین حنیف به ما می‌آموزند فراتر از یک رویکرد، تمسک به یک ارزش با عنوان ساده‌زیستی است. در گفتمان دینی جهان و هرچه در آن است متعلق به پروردگار تعالی است و تملک انسان بر تمامی اموال دنیا موقت و کم دوام است. لذایذ مادی و رفاه زندگی دنیوی اگرچه در ادبیات دینی در حدود حلال و مباح مذموم نیست اما توصیه به ساده زیستی و پرهیز از تجمل‌گرایی یکی از راه‌های رسیدن به خدا و سبکبار زیستن در دنیایی است که آن را صراط و پلی برای عبود تلقی می‌کنیم.‌

مصرف برای مصرف!

(قسمت اول )


تعامل فرهنگ‌ها و تاثیرپذیری متقابل تمدن‌ها از یکدیگر در جهان پدیده‌ای رایج است. از قرن‌ها پیش، بشر کوشیده است با الگوبرداری و وام‌گیری از دیگران راه آینده خود را تسهیل نماید و زندگی خود را رفاه و آرامش بیشتری بخشد. به این اعتبار در هر فرهنگ و تمدنی به ویژه در فرهنگ‌های کهن، مقوله‌ای چون الگو‌برداری و وام‌گیری، امری طبیعی و رایج است. فرهنگ‌های باستانی مانند فرهنگ ایرانی و رومی و‌اندلسی و کنفوسیوسی همواره از یکدیگر تاثیر پذیرفته‌اند و این امر در یک پژوهش دقیق و آماری قابل اثبات است.‌

روانشناسی عامیانه در علوم اجتماعی

علوم اجتماعی هدف خود را تبیین «اعمال» انسانی قرار داده اند. در میان نگرش های تبیینی مختلف، تبیین مبتنی بر فهم عرفی یا همان «روانشناسی عامیانه» (folk psychology) یكی از شایع ترین رویكردها در علوم اجتماعی است. در این رویكرد تبیین و توضیح اعمال انسانی براساس مشخص كردن «باورها» و «امیالی» است كه منجر به آنها می شوند. اصل هدایت كننده «روانشناسی عامیانه» را می توان به صورت گزاره ساده شده زیر بیان كرد: «اگر هر فردی مثلاً X خواهان B است و باور دارد كه A وسیله ای برای رسیدن به B است، پس او A را انجام خواهد داد.» بگذارید اسم این اصل را «L» بنامیم. البته بر این اصل اشكالات متعددی می توان وارد كرد. (اگر كمی دقت كنید می توانید این اشكالات را دریابید، مثلاً X باور داشته باشد كه A بهترین وسیله برای رسیدن به B است اما نداند چگونه باید A را انجام دهد یا حتی ممكن است قادر نباشد A را انجام دهد.) می توان این اصل را با اضافه كردن شروطی به آن بهبود بخشید. نتیجه حاصله اصل پیچیده زیر خواهد بود:
«اگر هر فردی مثلاً X ۱- خواهان B باشد، ۲- باور داشته باشد كه انجام دادن A وسیله ای برای رسیدن به B است، ۳- عملی وجود نداشته باشد كه X باور كند آن عمل روشی برای رسیدن به B است و مطلوب X هم باشد، ۴- X خواسته دیگری نداشته باشد كه B را تحت الشعاع قرار دهد، ۵- X بداند چگونه A را انجام دهد و ۶- X قادر به انجام A باشد آنگاه X، A را انجام خواهد داد.»

نگاهی به دو پدیده تعارف و بدبینی در فرهنگ ایرانی


اگر فرهنگ یک جامعه را به مانند ادوارد ت. هال (Edward T. Hall) (۱) مجموعه قواعدی بدانیم که نخستین هدفش تنظیم ارتباط (communication) میان افراد متعلق به آن فرهنگ باشد، میتوان گفت که یکی از مهمترین مشکلات فرهنگی جامعه ی ما به محدودیتهایی برمیگردد که بر سر راه "فرا-ارتباط" (métacommunication) در رابطه میان افراد وجود دارد. فرا-ارتباط را میتوان در یک عبارت سخن گفتن از رابطه در ارتباط تعریف نمود.

هدف من در این مقاله بیان چرایی چنین امری در فرهنگ ما نیست. پی بردن به دلایل پیدایش چنین ویژگی ای در فرهنگ نیاز به مطالعات تاریخی و جامعه شناسانه دارد. اما آنچه من میخواهم در این جا به بررسی آن بپردازم توصیف چگونگی و همینطور برخی نتایج و تاثیراتی است که دشواری برقراری فرا-ارتباط بر روابط میان افراد برجا میگذارد.

روابط موزائیکی شده اند

مهمان‏نوازی و دید و بازدید یکی از سنت‌های ایرانیان باستان است و در طول تاریخ این سنت همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و رواج داشته و هنوز هم به نوعی مهم و رایج است. در یک جامعه سنتی، دید و بازدیدها احساس همبستگی، محبت، و وابستگی می‏آورند و در نتیجه یک نوع سرمایه اجتماعی محسوب می‏شوند.

بررسی پدیده وبلاگ ها و روانشناسی خودمانی

تاریخچه وبلاگ هر چه باشد و از هر زمانی این حرکت آغاز شده است، گرچه در حد خود مهم اما نمی تواند به اندازه آنچه تاکنون انجام داده و در این زمینه به آن دسترسی پیدا کرده، اهمیت داشته باشد. وبلاگ یک فضای مجازی تر در عالم مجازی اینترنت است. اما این فضا بخشی از فضای بزرگتری است که همه در آن نفس می کشند و یا در حقیقت حرکت می کنند و جایگاه خود را در این فضا تعیین می کنند.